CAZÄ°P FÄ°KÄ°RLER

TARÄ°H BOYUNCA KAYDEDÄ°LMÄ°Åž DEPREMLER…

İnsanoğlu, Japonya gibi deprem inşaatı teknolojisinde en ileri düzeydeki ülkelerde dahi halen doğa karşısında çaresiz kalırken, bugüne kadar tarih boyunca meydana gelen depremlerde milyonlarca kişi hayatını kaybetti.
Bazı depremler tarihte çok büyük yıkımlara yol açarken, 1556 yılında Çin’in Åžançi eyaletinde meydana gelen büyük depremde 830 bin kiÅŸi ölmüş, bölgedeki kasaba ve köyler tamamen yok olmuÅŸtu.
Çin, Japon, Sovyet ve Amerikan sismologlar, 1960′ların ortalarından baÅŸlayarak, depremin önceden öğrenilmesine yönelik çok sayıda araÅŸtırma yaptılar. Bu alanda çeÅŸitli ilerlermeler saÄŸlanmasına raÄŸmen, depremlerin zaman, yer ve ÅŸiddetinin doÄŸru ve kesin bir biçimde önceden kestirilmesine iliÅŸkin bir yöntem geliÅŸtirilmedi.
Dünyada meydana gelen büyük depremlerden bazılarının şiddetleri ve yol açtığı can kayıpları şöyle:
Yer Yıl Şiddeti Ölü sayısı
Girit 365 — 50 bin
Antakya 526 — 250 bin
Damgan/Ä°ran 856 — 200 bin
Yukarı Mısır 1201 — 1 milyon
Şançi/Çin 1556 11 (*) 830 bin
Kalküta/Hindistan 1737 — 300 bin
Gansu/Çin 1920 8.5 200 bin
Tokyo 1923 8.3 99 bin
Erzincan 1939 8.0 32 bin 962
Varto 1966 6.5 2 bin 934
Kuzey Peru 1970 7.8 66 bin 794
Lice 1975 6.7 2 bin 385
Çaldıran 1976 7.5 3 bin 840
Tangşan/Çin 1976 7.8 240 bin
Guatemala 1976 7.5 22 bin 778
Erzurum-Kars 1983 6.0 1226
Mexico City 1985 8.1 10 bin
Kuzeybatı Ermenistan 1988 6.9 25 bin
Kuzeybatı İran 1990 7.7 50 bin
Kuzey Ä°ran 1997 7.1 1500
Kuzeybatı Afganistan 1998 6.1 5 bin
Batı Kolombiya 1999 6.1 1171
(*) Mercalli ölçeğine göre:
1556′daki Åžançi/Çin depreminin 11 olan ÅŸiddeti, 20. yüzyıldan önceki deprem ÅŸiddetlerinin Richter ölçeÄŸine göre hesaplanamaması nedeniyle, Mercalli ölçeÄŸine göre verilmiÅŸtir.
- Pekin ve Tiencin kentlerine yakın TangÅŸan kentinde 20 Haziran 1976′da meydana gelen deprem, olasılıkla dünya tarihinde kaydedilmiÅŸ en çok ölünün olduÄŸu ikinci büyük yer sarsıntısı.
Çin Komünist Partisi uzun süre gerçek ölü sayısını açıklamamıştı.
Çeşitli kaynaklar ölü sayısının 600 bin olabileceğini bildirmişlerdi.
Tümüyle yeniden inÅŸa edilen TangÅŸan, yine Çin’de 1556 yılında Åžançi’de meydana gelen 830 bin insanın yaÅŸamını yitirdiÄŸi tahmin edilen depremden sonra muhtemelen en çok insanın öldüğü deprem oldu.

DÃœNYA’DAKÄ° BÃœYÃœK DEPREMLERÄ°N KRONOLOJÄ°SÄ°…
Türkiye, 7.4 şiddetinde merkez üssü Kocaeli olan depremle sarsılırken, dünyada 1980 yılından bu yana binin üzerinde can kaybına yol açan depremlerin geriye doğru kronolojisi şöyle:
-30 Mayıs 1998- Afganistan’ın kuzeyini vuran ÅŸiddetli depremde 3 bin kadar insan yaÅŸamını yitirirken, Takhar bölgesinde 50 köy yerle bir oldu.
-4 Åžubat 1998- Ä°ran’da meydana gelen 7.1 ÅŸiddetindeki depremde en az 2 bin kiÅŸi öldü, binlerce kiÅŸi yaralandı.
Merkez üssü Afganistan sınırına 150 kilometre mesafede olan depremde 11 köy yok oldu, Kaen ve Birjand kentlerinde büyük hasar meydana geldi.
-28 Mayıs 1995- Rusya’da 7.5 ÅŸiddetinde meydana gelen deprem ülkenin kuzeyindeki Sakhalin Adası’nda petrol üretim merkezi Neftegorsk kentinde 1989 kiÅŸinin yaÅŸamına mal oldu.
-17 Ocak 1995- Japonya’da merkez üssü liman kenti Kobe kenti olan 7.2 ÅŸiddetindeki depremde 6 bin 500 kiÅŸi öldü.
-6 Haziran 1994- Kolombiya’da meydana gelen deprem ve depremde Paez Irmağı vadisinde meydana gelen toprak kaymasında bin kiÅŸi yaÅŸamını yitirdi.
-30 Eylül 1993- Hindistan’da ilki 6.4 ÅŸiddetinde olan bir dizi deprem ülkenin batısı ve güneyinde 36 köyün yıkılmasına 22 bin insanın ölmesine yol açtı.
Depremin merkez üssünün Maharashtra, Andhra Pradeş ve Karnataka eyaletlerinin bulunduğu bölgede olduğu tespit edilmişti.
-12 Aralık 1992- Endonezya’da, East Nusa Tenggara bölgesindeki birçok adada meydana gelen 6.8 ÅŸiddetindeki depremde 1490 kiÅŸi öldü. Babi Adası’nda 700 kiÅŸi yaÅŸamını yitirdi.
-20 Ekim 1991- Hindistan’ın baÅŸkenti Yeni Delhi’nin kuzeydoÄŸusundaki Uttarkashi bölgesi yakınında meydana gelen 6.1 ÅŸiddetindeki depremde 1600 kiÅŸi öldü, 2 bin bin kiÅŸi yaralandı.
-16 Temmuz 1990- Filipinlerde, merkez üssü Cabanatuan kenti olan 7.7 şiddetindeki depremde en az 2 bin kişi öldü, 3 bin 500 kişi yaralandı. Deprem sonucu 148 bin kişi evsiz kaldı.
-21 Haziran 1990- Ä°ran’da 7.7 ÅŸiddetindeki deprem Gilan ve Zanjan bölgelerini vurdu, 35 bin kiÅŸi yaÅŸamını yitirdi ve 100 bin kiÅŸi yaralandı. Deprem, 500 bin kiÅŸiyi de evsiz bıraktı.
-7 Aralık 1988- Ermenistan’ın kuzeybatısını vuran 6.9 ÅŸiddetindeki depremde 25 binden fazla insan öldü, 18 bin kiÅŸi yaralandı. Spitak kasabası tamamen yok olurken, Leninakan kasabasının yarısı göçtü.
-5 Mart 1987- Ekvador Cumhuriyeti’nde merkez üssü El Reventador olan depremde binin üzerinde kiÅŸi öldü, birkaç bin kiÅŸi kayboldu.
-10 Ekim 1986- El Salvador’da meydana gelen 7.5 ÅŸiddetindeki depremde 1500 kiÅŸi öldü, 20 bin kiÅŸi yaralandı. Deprem 300 bin kiÅŸiyi evsiz bıraktı.
-19 Eylül 1985- Meksika’da 8.1 ÅŸiddetinde meydana gelen depremde, 6 bin ila 12 bin insan öldü, 40 bin kiÅŸi yaralandı.
-30 Ekim 1983- Türkiye’de Erzurum civarında 6.8 ÅŸiddetindeki depremde 1155 kiÅŸi öldü ve 500 dolayında kiÅŸi yaralandı. Deprem 35 bin kiÅŸiyi evsiz bıraktı.
-13 Aralık 1982- Yemen’de 6 ÅŸiddetinde meydana gelen depremde 3 bin kiÅŸi öldü, 2 bin kiÅŸi yaralandı. Deprem baÅŸkent Sana’nın güneydoÄŸusundaki Dhamar bölgesinin altını üstüne getirdi.
-11 Haziran 1981- Ä°ran’da meydana gelen 6.8 ÅŸiddetindeki depremde 1027 kiÅŸi öldü, 800 kiÅŸi yaralandı. Depremde, Kerman bölgesindeki Golbaf kasabası yok oldu.
-23 Kasım 1980- Ä°talya’da 7.2 ÅŸiddetindeki depremde 2 bin 735 kiÅŸi öldü, 7 bin 500′den fazla insan yaralandı. Merkez üssü Eboli’de olan deprem en çok Napoli’de geniÅŸ bir alanı etkiledi. Deprem sonucu 1500′ün üzerinde kiÅŸi kayboldu.
-10 Ekim 1980- Cezayir’de meydana gelen 7.3 ÅŸiddetindeki depremde BM verilerine göre 2 bin 590 kiÅŸi öldü. Merkez üssü El Asnam kasabası olan deprem sonucu 330 bin insan evsiz kaldı.

TARÄ°HTE Ä°STANBUL DEPREMLERÄ°…
Ä°stanbul’da, 325 yılından bugüne kadar 13 ÅŸiddetli deprem meydana geldi. Bu depremlerde binlerce kiÅŸi hayatını kaybederken, kiliseler, surlar, camiler yıkıldı, dev dalgalar ve toprakta yarıklar oluÅŸtu. Türkiye Deprem Vakfı’ndan (TDV) alınan bilgiye göre, 325, 427, 478, 865, 986, 1462, 1500, 1509, 1719, 1754, 1766 ve 1894 yıllarında aletsel büyüklüğü tahmini 7 ÅŸiddetinde, 553 yılında da aletsel büyüklüğü tahmini 7.6 ÅŸiddetinde önemli 13 deprem meydana geldi.
553 yılında meydana gelen 7.6 ÅŸiddetindeki depremde kentteki birçok kilise ile surların bir kısmı yıkıldı, Marmara Denizi’nde sismik dalgalar oluÅŸtu.
1500 yılındaki depremde ise kentin alçak semtlerinde çok büyük hasar meydana gelirken, 109 cami ile 1070 ev yıkıldı. Surlar ve saray surları kısmen yıkılırken, tahmini 13 bin kiÅŸi öldü. Deprem Gelibolu ve Dimetoka’da da hasara neden oldu.
Ä°stanbul’da tahribe neden olan depremlerden 1894 yılında meydana gelen depremde ise deniz kıyısında çatlaklar oluÅŸtu, Rumeli yakasında saÄŸlam olmayan binalar yıkıldı ve Kapalıçarşı’nın tavanı çöktü. Adalar’da Karamürsel’de büyük hasar meydana geldi.
Öte yandan, Kocaeli’de 715 yılında meydana gelen depremde de Ä°stanbul’un üçte biri yıkıldı.
-Ä°STANBUL’UN TARÄ°HÄ° BÄ°NALARI HASAR GÖRMEDÄ°-
Bu arada, Ä°stanbul’un tarihi binaları merkez üssü Kocaeli olan depremi, hasarsız atlattı.
Topkapı Sarayı, Yerebatan Sarnıcı, Ayasofya Müzesi, Beylerbeyi Sarayı ve tarihi camiler sarsıntıyı ilk tespitlere göre hasarsız atlatırken, Dolmabahçe Sarayı’nın Kabul Salonu’nun üst kısmında ufak çatlaklar oluÅŸtu, bazı vazolar devrilerek kırıldı.

****************************************************************